Nawet po latach można unieważnić błędne przepisy statutu instytucji kultury. Ostatnio stało się tak w województwie pomorskim, gdzie rada miejska nadała sobie uprawnienia daleko przekraczające przepisy ustawowe.
W 2019 r. Rada Miejska w Czersku (pow. chojnicki) uchwaliła połączenie trzech ośrodków kultury w jedną instytucję – Gminne Centrum Kultury w Czersku. Przy okazji nadała nowej instytucji statut. Pomimo, że dokument wszedł w życie kilka lat temu, Wojewoda Pomorski w listopadzie 2025 r. zaskarżył kilka przepisów statutu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
Wojewoda wskazał jako niezgodne z prawem przepisy regulujące sprawę powoływania i odwoływania dyrektora Gminnego Centrum Kultury. Po pierwsze, Rada określiła skład komisji konkursowej do wyłonienia dyrektora: sześciu przedstawicieli Rady Miejskiej i dwóch przedstawicieli Burmistrza (w tym przedstawiciel środowisk artystycznych), co oznacza, że Rada zapewniła sobie trzykrotną przewagę liczebną w komisji.
Po drugie, Rada postanowiła, że Burmistrz musi powołać na stanowisko dyrektora osobę wskazaną przez komisję konkursową. Odmowa miałaby skutkować przeprowadzeniem kolejnego konkursu w terminie trzech miesięcy. Ponadto Rada zdecydowała, że do czasu powołania nowego dyrektora Burmistrz powierza pełnienie jego funkcji jednemu z pracowników GCK – i tylko jemu. Rada zastrzegła również, że Burmistrz może odwołać dyrektora przed upływem kadencji wyłącznie po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady Miejskiej.
Wojewoda w uzasadnieniu skargi wskazał, że Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej daje radzie prawo określenia w statucie instytucji kultury organów zarządzających i doradczych oraz sposobu ich powoływania. Nie pozwala natomiast regulować procedury konkursowej. Ta kompetencja należy do burmistrza jako organu wykonawczego gminy.
Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo NSA, w tym wyrok z 9 lipca 2015 r. (OSK 1216/15), który już kilka lat temu wyraźnie stwierdził: statut może wskazać, który tryb powoływania dyrektora obowiązuje (konkursowy czy bez konkursu), ale nie może regulować, jak ten konkurs ma wyglądać. Zasady działania komisji, jej skład, charakter wskazania kandydata należy do organu wykonawczego.
Wojewoda wskazał również, że zgodnie art. 16a Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej do czasu powołania dyrektora organizator może powierzyć pełnienie obowiązków dyrektora wyznaczonej osobie na okres niedłuższy niż rok (w przypadku instytucji kultury innej niż instytucja artystyczna).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 1 kwietnia 2026 r. potwierdził zasadność skargi Wojewody Pomorskiego. Jak wskazał sąd zgodnie z Konstytucją RP akty prawa miejscowego uchwalane przez organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej są ustanawiane na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawach. To oznacza, że prawo miejscowe nie może wykraczać poza zakres upoważnienia ustawowego i musi być zgodna z treścią przepisów ustawy upoważniającej oraz pozostawać w zgodzie z treścią innych ustaw i przepisów wykonawczych. Materia prawa miejscowego może jedynie uzupełniać regulacje ustawowe wyłącznie w kwestiach wyraźnie wskazanych w upoważnieniu. Przekroczenie granic zakresu upoważnienia ustawowego do wydania aktu prawa miejscowego zawsze stanowi istotne naruszenie prawa, nawet wówczas, gdy jest wynikiem błędnej wykładni przepisu upoważniającego lub dążeniem organu stanowiącego do osiągnięcia rezultatów moralnie (społecznie) uzasadnionych. W związku z tym sąd stwierdził nieważność ww. przepisów statutu Gminnego Centrum Kultury w Czersku.