Obligatoryjne konkursy w instytucjach kultury powyżej 25 etatów. Autonomia programowa dyrektorów. Obowiązkowa strategia dla kultury w każdej gminie. Takie rozwiązania mają się znaleźć w rządowym projekcie nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Przywrócenie trzynastych pensji, certyfikacja zawodu animatora oraz reforma rejestrów instytucji kultury mają trafić do “drugiego etapu” zmian.
Zmiany, które mają się znaleźć w rządowym projekcie nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przedstawiła 6 lipca 2026 r. Agata Diduszko-Ziglewska, doradczyni Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która wzięła udział w wideokonferencji zorganizowanej przez Forum Kraków. Szczegółowa relacja ze spotkania została opublikowana na stronie Forum Kraków.
Projekt nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w najbliższym czasie ma trafić do wykazu prac legislacyjnych rządu. Projekt nowelizacji został opracowany w MKiDN w oparciu o prekonsultacje, w ramach których zebrano blisko 900 uwag i propozycji. Jak poinformowała Agata Diduszko-Zyglewska, w związku z rozległością przekazanych rekomendacji Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zdecydowało o podzieleniu reformy na dwa etapy. Ma to pozwolić to na szybsze wdrożenie najbardziej pilnych przepisów.
Obecny, pierwszy etap obejmuje głównie kwestie odnoszące się do spraw organizacyjnych dotyczących funkcjonowania instytucji kultury. Trudniejsze tematy – takie jak certyfikacja zawodu animatora kultury, wprowadzenie tzw. „trzynastek”, reforma rejestrów instytucji kultury (w powiązaniu z opracowywaniem danych o kulturze) zostały przeniesione do drugiego etapu, wymagającego dłuższych uzgodnień i analiz. Agata Diduszko-Zyglewska wskazała że w ciągu najbliższych dwóch tygodni zostanie w MKiDN opracowany wniosek o wpisanie projektu nowelizacji do wykazu prac rządu, co uruchomi kolejne etapy pracy a sam projekt będzie publicznie dostępny.
Podczas spotkania z Forum Kraków Agata Diduszko-Zyglewska przedstawiła najważniejsze kierunki zmian w proponowanej nowelizacji ustawy:
- Powoływanie i kadencje dyrektorów instytucji kultury. Kadencje we wszystkich instytucjach kultury zostaną ujednolicone do okresu od 3 do 5 lat. Wprowadzony zostanie bezwzględny limit 10 lat zarządzania instytucją bez otwartego konkursu (dotyczy to podmiotów zatrudniających poniżej 25 osób, gdzie przy pierwszych kadencjach konkurs nie będzie obowiązkowy). W większych instytucjach konkursy będą obligatoryjne.
- Klarowność procedur konkursowych. Organizatorzy będą mieli ustawowy obowiązek powołania kandydata wyłonionego w konkursie, a wzór przyszłej umowy określającej warunki organizacyjno-finansowe i programowe stanie się załącznikiem do ogłoszenia o konkursie.
- Autonomia dyrektorów instytucji kultury. Ustawa wprost zagwarantuje dyrektorom niezależność programową oraz pełną autonomię przy powoływaniu i odwoływaniu swoich zastępców (bez konieczności uzyskiwania zgody organizatora).
- Nowe narzędzia systemowe. Pojawi się klarowna podstawa prawna dla wsparcia finansowego tzw. społecznych instytucji kultury, pozwalająca doświadczonym organizacjom pozarządowym na sięganie po stabilne, kilkuletnie (3-5 lat) środki finansowe państwa i samorządów skierowane na rozwój ich potencjału.
- Każda gmina w Polsce będzie miała obowiązek posiadania lokalnej strategii kultury.
- Zewnętrzny ekspert doradczy. W komisji konkursowej będzie mógł zasiadać ekspert zewnętrzny bez prawa głosu. Ma on wspierać komisję m.in. w sytuacjach skomplikowanych inwestycji lub przy ocenie kompetencji miękkich kandydatów w instytucjach borykających się z problemami zarządczymi, np. mobbingiem.
- W nowelizacji mają się pojawić rozwiązania pozwalające na zwiększenie elastyczności budżetowej instytucji kultury oraz te dotyczące uporządkowania kwesti tzw. nadzoru finansowego ze strony organizatora.
- W projekcie zostały również zmienione przepisy odnoszące się do rezygnacji dyrektora z funkcji. Ma być zniesiony dość absurdalny obowiązek zasięgania opinii związków i stowarzyszeń w tej sprawie.
- Organizator będzie musiał opublikować w BIP informację o odwołaniu dyrektora wraz ze wskazaniem podstawy prawnej oraz listą podmiotów, do których zwrócił się o opinię w tej sprawie.