Wiemy co się dzieje z projektem ustawy przywracającej trzynaste pensje w instytucjach kultury.
W listopadzie 2025 r. Klub Parlamentarny Lewicy projekt ustawy, który ma przywrócić trzynaste pensje w instytucjach kultury. Projekt dotyczy zmiany ustawy organizowaniu i prowadzenia działalności kulturalnej. Jego sprawozdawcą została posłanka Daria Gosek-Popiołek. To już drugi projekt w tej sprawie jaki Lewica złożyła w tej kadencji. Wiosną 2024 roku posłowie złożyli analogiczny co do intencji projekt, przygotowany przez Stowarzyszenie Dyrektorów i Dyrektorek Samorządowych Instytucji Kultury. Tamten projekt, który odnosił się do zmiany w ustawie o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym, wylądował jednak w sejmowej „zamrażarce”. Dodatkowo wątpliwości natury formalnej zgłosiło do niego Ministerstwo Finansów. W tej sytuacji w porozumieniu ze Stowarzyszeniem Dyrektorów i Dyrektorek Samorządowych Instytucji Kultury Lewica złożyła nowy projekt, który wprowadza prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego bezpośrednio do ustawy organizowaniu prowadzenia działalności kulturalnej.
Kilka dni temu projekt został skierowany do I czytania w komisjach do Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu.
Wcześniej projekt był opiniowany m. in. przez Głównego Inspektora Pracy, organizacje samorządowe i związki zawodowe. Był również poddany konsultacjom społecznym.
Główny Inspektor Pracy zwrócił uwagę na brak precyzji w przepisach, m.in. w kwestii składników wynagrodzenia stanowiących podstawę naliczania nagrody oraz terminu jej płatności. Wskazał również na potencjalne naruszenie zasady równego traktowania pracowników ze względu na wymóg przepracowania co najmniej 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym.
Związek Województw RP przekazał uwagi urzędów marszałkowskich (m.in. śląskiego, mazowieckiego i podkarpackiego), podkreślając, że nowe przepisy wygenerują znaczne obciążenia finansowe dla samorządów. Zaproponowano przesunięcie wejścia w życie ustawy na 2027 rok, aby umożliwić zaplanowanie środków w budżetach.
Pozytywnie projekt zaopiniował również Związek Miast Polskich. Negatywną opinię wydał natomiast związek powiatów RP. Stało się tak pomimo, że powiaty są najmniejszą grupą organizatorów instytucji kultury, a gros samorządów powiatowych nie jest organizatorem dla żadnej instytucji kultury.
Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” oraz organizacje zakładowe pozytywnie oceniły samą ideę przywrócenia nagród rocznych, uznając to za akt sprawiedliwości dziejowej. Związkowcy wyrazili jednak obawę, że brak dodatkowych celowych dotacji zmusi dyrektorów instytucji do szukania oszczędności kosztem funduszy na remonty lub premii regulaminowych.
W ramach konsultacji społecznych wpłynęło 39 komentarzy od 285 osób. Uczestnicy podnosili m. in. następujące kwestie:
- Niskie zarobki w kulturze: wynagrodzenia często oscylują wokół płacy minimalnej, co prowadzi do rotacji kadr.
- Nazewnictwo: sugerowano zmianę nazwy z „nagrody rocznej” na „dodatkowe wynagrodzenie roczne”, aby uniknąć skojarzeń z uznaniowością.
- Specyfika pracy: podkreślano konieczność docenienia pracy w weekendy i wieczory oraz misyjnego charakteru zawodu.
Projekt analizowało również Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS). Analiza sporządzona dla Kancelarii Sejmu wskazała, że projekt dotyczy ok. 86,5 tys. pracowników instytucji kultury. Według BEOS koszty mogą być niedoszacowane. Realne obciążenie dla sektora finansów publicznych może być wyższe niż zakładane przez projektodawców 560-600 mln zł rocznie. Według ekspertów projekt nie precyzuje m.in. sposobu traktowania przerw w zatrudnieniu czy zasad naliczania ekwiwalentu urlopowego od nowej nagrody.
Jeszcze nie wiadomo, kiedy komisja sejmowa będą obradowały nad projektem. Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu spotyka się w przyszłym tygodniu dwukrotnie, jednak w porządku obrad projekt dotyczący trzynastek nie znalazł się. należy się spodziewać, że wkrótce do tego dojdzie.