Wojewódzki sąd administracyjny w Kielcach wydał ostatnio dwa (nieprawomocne) wyroki dotyczące statutów instytucji kultury. Orzeczenia dotyczą uchwał podjętych przez samorządy wiele lat temu.
W listopadzie 2025 roku w USA w Kielcach wydał wyrok (II SA/Ke 382/25) w sprawie skargi Prokuratora Rejonowego w Staszowie na uchwałę Rady Gminy w Bogorii z dnia 18 maja 2011 r., która dotyczyła wprowadzenia zmian w statucie ośrodka kultury. Uchwała sprzed lat aktualizowała niektóre przepisy statutu w związku ze zmianą ustawy o samorządzie gminnym, tj. wprowadzenie i jednoosobowych organów wykonawczych w gminach w miejsce kolegialnych – za rządów gminy. Na skutek skargi prokuratora sąd po wielu latach od podjęcia uchwały uchylił jeden z jej przepisów.
Uchylony został przepis wskazujący, że dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury w Bogorii odwołuje wójt gminy. Sąd zgodził się z prokuratorem, że doszło w tym przypadku do przekroczenia przez radę gminy upoważnienia ustawowego zawartego w art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, z którego wynika że statut instytucji kultury zawiera określenie organów zarządzających i doradczych oraz sposób ich powołania – nie zaś odwoływania.
Według sądu nie jest dopuszczalna uregulowanie tej kwestii w statucie. Sposób odwoływania dyrektora instytucji kultury określa przepis akt. 15 ust.6 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Organizator nie posiada uprawnienia do tego, aby regulować tę kwestię w statucie.
Z kolei w grudniu 2025 r. W USA w Kielcach również na skutek skargi prokuratora rejonowego w Staszowie badał uchwałę Rady miejskiej w Osieku z dnia 30 grudnia 2009 r. w przedmiocie nadania statutu bibliotece publicznej. W tym przypadku uchwała została uchylona w całości (II SA/Ke 557/25).
Powodem uchylenia była istotna sprzeczność uchwały z prawem. Sąd wskazał między innymi jako niezgodne z prawem przepis statutu nadający wójtowi kompetencje nadzorcze w stosunku do biblioteki. Jak wskazał sąd Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Osieku jest samorządową instytucją kultury, która którą zarządza dyrektor, a nie jest gminną jednostką organizacyjną i żaden z przepisów ustawy organizowaniu i prowadzenie działalności kulturalnej czy ustawy o bibliotekach nie przyznaje organowi wykonawczemu jednostki samorządu terytorialnego kompetencji nadzorczych w odniesieniu do posiadającej osobowość prawną biblioteki będącej instytucją kultury. Stąd przepis, mówiący o tym, że nadzór nad organizacją i funkcjonowaniem biblioteki sprawuje burmistrz miasta i gminy jest istotnie sprzeczny z prawem.
Jak wskazał sąd statut nie uwzględniał również organów doradczych, do czego uchwałodawca jest zobowiązany art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Jak przypomniał sąd, przepis ten wymaga określenia organów zarządzających i doradczych oraz sposoby ich powoływania.
Kolejnym przepisem, zakwestionowanym przez sąd było określenie źródeł finansowania instytucji. Wśród źródeł finansowania wymieniono budżet miasta i gminy Osiek, dochody własne oraz “inne źródła”. Jak wskazał sąd, ustawodawca wymaga od prawodawcy określenia źródeł finansowania w sposób ścisły, a poprzez użycie sformułowania “oraz innych źródeł” pozostawiono otwarty katalog źródeł finansowania. To zaś oznacza przekazanie kompetencji do określenia dalszych źródeł finansowania innemu podmiotowi, do czego samorząd nie jest uprawniony. Użycie takiego zwrotu sprawia, że katalog wskazujący źródła finansowania ma charakter otwarty, co oznacza, że możliwe jest finansowanie biblioteki w zakresie nieprzewidzianym przez uchwałę. Tego typu konstrukcja oznacza, że inne organizmy rada, w drodze innego aktu niż uchwała, będzie mógł doprecyzować nieprzewidziane przez uchwała źródła finansowania.
Ponadto sąd wskazał, że samorząd bezprawnie zawęził zakres podstawowych zadań biblioteki, czym istotnie naruszył przepis art. 4 ust. 1 ustawy o bibliotekach.
Mając na uwadze ilość rodzeń stwierdzonych uchybień, stanowiący istotne naruszenia prawa, w tym całkowity brak regulacji dotyczącej organów doradczych biblioteki, co stanowi niewypełnienie w sposób całościowy delegacji ustawowej sąd uznał, że zachodzi podstawa do stwierdzenia nieważności uchwały w całości.
Oba wyroki są nieprawomocne.