Aktualności, Prawo

To nie żart. Prokuratorzy korzystają ze swoich uprawnień! Zaskarżają statuty instytucji kultury i wzywają samorządy do usunięcia niezgodnych z prawem przepisów.

Taka sytuacja miała miejsce między innymi kilka tygodni temu w Wielkopolsce. Prokurator Regionalny w Poznaniu w oparciu o art.70 ustawy prawo o prokuraturze zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w Chodzieży z 2016 roku w sprawie statutu Chodzieskiego Domu Kultury im. Stanisława Moniuszki w Chodzieży. Zarzucił jej 7 istotnych naruszeń prawa i wniósł o zmianę statutu poprzez uchylenie niezgodnych z prawem przepisów i uzupełnienie o obligatoryjne elementy statutu. 

Podobne sytuacje mają miejsce również w innych regionach. Prokurator Rejonowy w Staszowie (woj. świętokrzyskie) zaskarżył statuty co najmniej kilku lokalnych instytucji kultury nadane wiele lat temu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach unieważnił statuty w całości pomimo że od ich nadania upłynęło ponad ćwierć wieku. 

Wiosną tego roku podobna sytuacja miała miejsce w województwie lubuskim, gdzie prokurator regionalny zaskarżył statut muzeum nadane przez władze województwa w 2000 roku.

Nielegalne przepisy w statutach instytucji kultury najczęściej wynikają z przekroczenia zakresu upoważnienia ustawowego przez organizatora. To znaczy, że organizatorzy regulują statutach to, do czego nie są upoważnieni. Bardzo często nadają sobie uprawnienia, w których nie przyznaje im ustawa o organizowaniu prowadzeniu działalności kulturalnej, czy inne przepisy. Dotyczy to bardzo często nadmiernych regulacji, w tym nadawania organizatorowi w sposób bezprawny uprawnień nadzorczych nad instytucją kultury. Część statutów posiada również regulację, które są niezgodne z brzmieniem przepisów, powtarzają przepisy ustawowe, albo je modyfikują.

Od dawna stawiam tezę, że miażdżąca większość statutów instytucji kultury zawiera przepisy niezgodne z prawem. W wielu miejscach to się zmienia, ale w skali kraju to jednak to jednak nieliczne przypadki. 

Aby pomóc organizatorom i instytucjom kultury opracowałem narzędzie informatyczne, które dokonuje automatycznej analizy statutów instytucji kultury i wskazuje prawdopodobne błędy. Oczywiście narzędzie nie zastępuje opinii eksperckiej, albo prawnej, jednak daje możliwość choćby podstawowej weryfikacji błędów w statucie. 

Weryfikator statutów instytucji kultury działa w oparciu o algorytm, który jest stale rozwijany i poprawiamy. Może popełniać błędy lub być nieprecyzyjny. Dodatkowo weryfikator został wyposażony w tryb sztucznej inteligencji, która pogłębia analizę, uwzględniając np. nietypowy sposób redagowania statutu.

Weryfikator statutów instytucji kultury działa bezpłatnie. Bezpłatnie można wygenerować raport badania statutu w formacie PDF. Weryfikator zawiera również formularz, który umożliwia kontakt ze mną i zamówienie szczegółowej analizy eksperckiej.

👉 Sprawdź swój dokument już teraz w pierwszym w Polsce weryfikatorze statutów opartym o algorytm oraz sztuczną inteligencję, który przeskanuje Twój statut pod kątem najczęstszych pułapek prawnych i wskaże, gdzie potrzebna jest natychmiastowa interwencja. 

***

Art. 70 Ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze
Jeżeli uchwała lub zarządzenie organu samorządu terytorialnego albo rozporządzenie wojewody są niezgodne z prawem, prokurator zwraca się do organu, który je wydał, o ich zmianę lub uchylenie albo kieruje wniosek o ich uchylenie do właściwego organu nadzoru; w przypadku uchwały lub zarządzenia organu samorządu terytorialnego prokurator może także wystąpić o stwierdzenie ich nieważności do sądu administracyjnego.

***

Wadliwy statut to nie „formalność do poprawienia kiedyś”

Wniosek prokuratora do rady miejskiej

Prokurator jest ustawowo uprawniony do skierowania do organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego formalnego wniosku o zmianę uchwały sprzecznej z prawem, wskazując konkretne naruszone przepisy. Podstawą takiego wniosku jest art. 70 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze. Organ ma czas na samodzielną zmianę uchwały: jeśli tego nie zrobi, sprawa może trafić do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W czerwcu 2026 r. Prokurator Regionalny w Poznaniu skierował do Rady Miejskiej w Chodzieży wniosek o zmianę statutu Chodzieskiego Domu Kultury im. Stanisława Moniuszki, uchwały obowiązującej od 2016 r. Zarzucił jej siedem odrębnych, istotnych naruszeń prawa jednocześnie, m.in. całkowity brak w statucie organów doradczych i sposobu ich powoływania, zamknięty (a przez to niepełny) wykaz aktów prawnych, nieuprawnione przyznanie burmistrzowi kompetencji „formalnego nadzoru” nad instytucją, zbędne powtórzenie zapisu ustawowego o osobowości prawnej oraz otwarty katalog źródeł finansowania.
  • Wniosek Prokuratora Regionalnego w Poznaniu z 12 czerwca 2026 r., sygn. 2007-4.Pa.15.2026, na podstawie art. 70 ustawy z 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze

Unieważnienie statutu nawet po wielu latach

Zwykłe uchwały organów samorządu można podważyć zasadniczo w ciągu roku od podjęcia. Ta zasada nie dotyczy jednak aktów prawa miejscowego, a statut instytucji kultury takim aktem jest. Nieważność statutu można stwierdzić bez ograniczenia czasowego, jeśli narusza on prawo w sposób istotny.

Statut Teatru „Maska” w Rzeszowie uchwalono w lutym 2012 r. Wojewoda Podkarpacki zaskarżył go do sądu dopiero w styczniu 2020 r., niemal osiem lat później. WSA w Rzeszowie stwierdził nieważność kilkunastu paragrafów statutu i wprost wyjaśnił: „znaczny upływ czasu od dnia podjęcia zaskarżonej uchwały nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności części unormowań (…), ponieważ jest to akt prawa miejscowego”, mimo rocznego terminu z art. 94 ustawy o samorządzie gminnym. Sąd odrzucił też argument miasta, że skoro teatr „działał przez szereg lat zgodnie z ustawą”, kwestionowanie zapisów statutu jest nadużyciem prawa.
  • Wyrok WSA w Rzeszowie z 15 września 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 41/20
Jeszcze starszy przykład: statut Gminnego Ośrodka Kultury w Bogorii uchwalono w 1996 r. Prokurator Rejonowy w Staszowie zaskarżył go do sądu w 2025 r., prawie trzydzieści lat później, i wygrał. Tego samego dnia WSA w Kielcach unieważnił w całości pierwotny statut z 1996 r. (sygn. II SA/Ke 329/25) oraz częściowo uchwałę zmieniającą z 2011 r. Trzy tygodnie później ten sam sąd unieważnił też w całości szesnastoletni wówczas statut biblioteki publicznej w Osieku (z 2009 r.) za sześć odrębnych naruszeń naraz, w tym całkowity brak organów doradczych i otwarty katalog źródeł finansowania.
  • Wyrok WSA w Kielcach z 13 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Ke 382/25
  • Wyrok WSA w Kielcach z 3 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Ke 557/25

Błędy formalne unieważniają statut niezależnie od jego treści

Statut instytucji kultury musi zostać nadany przez organ do tego właściwy i opublikowany w dzienniku urzędowym, żeby w ogóle zacząć obowiązywać, bez względu na to, jak poprawna jest jego treść merytoryczna.

W maju 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim unieważnił w całości statut muzeum samorządowego, nadany w 2000 r., dwadzieścia sześć lat wcześniej. Sąd wskazał dwa niezależne powody, z których każdy osobno wystarczał do unieważnienia. Po pierwsze, statut nigdy nie został opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, mimo że jako akt prawa miejscowego wymagał publikacji, żeby w ogóle wejść w życie. Po drugie, uchwałę o nadaniu statutu podjął zarząd województwa, podczas gdy stanowienie aktów prawa miejscowego należy do wyłącznej właściwości sejmiku. Żaden z tych błędów nie dotyczył treści samego statutu.
  • Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 14 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Go 191/26

Dodaj komentarz

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.