Wiecie, że w Europie są kraje, w których pracownicy instytucji kultury otrzymują zarówno “trzynastki”, jak i “czternastki”?
Opublikowany przeze mnie dzisiaj rano artykuł pt. Co dalej w sprawie “trzynastek”? wywołał kolejną dyskusję na Facebooku. – Wytłumaczcie mi proszę magię tej trzynastej pensji? Czy nie lepiej podnieść comiesięczną wypłatę o te 1/12 ? Czy nakład pracy księgowych w instytucji przy wyliczaniu tych trzynastek wart jest tego? Księgowość czy tam kadry, mają co robić i bez tych wyliczeń – pyta jedna z internautek.
Moim zdaniem “magia” trzynastej pensji polega na tym, że pracownicy instytucji kultury chcą mieć poczucie, że są traktowani przez państwo w sposób równy w stosunku do innych pracowników sektora publicznego. Tak naprawdę, bardziej tu chodzi o zasady, niż o pieniądze, a walka o trzynastki ma przede wszystkim walor godnościowy.
Dyskusja przypomniała mi o świetnej analizie Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii i Sejmu RP, z której można się dowiedzieć, czy trzynastki otrzymują pracownicy instytucji kultury w innych krajach w Unii Europejskiej? Poniżej główne wnioski z tego opracowania.
Jak ustalili sejmowi eksperci kwestia przyznawania dodatkowego wynagrodzenia rocznego, potocznie zwanego „trzynastką”, jest w państwach członkowskich Unii Europejskiej rozwiązana w sposób bardzo zróżnicowany. Przygotowana przez nich analiza wskazuje, że systemy te wahają się od sztywnych zapisów ustawowych po rozwiązania wypracowane w drodze układów zbiorowych pracy.
Ustawowe gwarancje: Hiszpania i Portugalia
W krajach Półwyspu Iberyjskiego prawo do dodatkowych pensji jest głęboko zakorzenione w systemie prawnym. W Hiszpanii przepisy ustawowe przewidują wypłatę dwóch dodatkowych wynagrodzeń w ciągu roku – jedno z okazji świąt Bożego Narodzenia, a drugie w miesiącach letnich. Co ciekawe, w sektorze kultury (np. muzyka i taniec) tamtejsze układy zbiorowe doprecyzowują, że świadczenia te są wypłacane w czerwcu i grudniu, choć strony mogą uzgodnić ich rozliczenie w 12 miesięcznych ratach.
Z kolei w Portugalii pracownicy sektora publicznego otrzymują wynagrodzenie podstawowe w 14 miesięcznych ratach. System ten obejmuje premię świąteczną (subsídio de Natal) wypłacaną w listopadzie oraz premię wakacyjną (subsídio de férias) wypłacaną w czerwcu. Podobne uprawnienia przysługują tam wszystkim pracownikom na podstawie ogólnego kodeksu pracy.
Włochy: Trzynastki i czternastki
We Włoszech obowiązek wypłaty trzynastego wynagrodzenia wynika z dekretów prezydenckich dla sektora przemysłowego, jednak w kulturze kluczowe znaczenie mają układy zbiorowe. Narodowy Układ Zbiorowy Pracy Federculture, obejmujący muzea, teatry i kina, przewiduje nie tylko trzynastą pensję w grudniu, ale również czternastą pensję wypłacaną w czerwcu. Oba świadczenia odpowiadają wysokości miesięcznego wynagrodzenia pracownika.
Holandia: Prymat układów zbiorowych
W Holandii trzynasta pensja (13e maand) nie jest regulowana powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, a jej przyznanie zależy od ustaleń w konkretnych sektorach. W obszarze kultury obowiązują zróżnicowane zasady:
- W teatrach i tańcu układ zbiorowy przewiduje premię roczną w wysokości 400 euro, którą pracownik może zamienić na 3 dodatkowe dni urlopu.
- W muzeach pracownikom przysługuje premia roczna w wysokości 3,4% ich rocznego wynagrodzenia, płatna w grudniu.
Łotwa: Nagroda za wyniki, a nie staż
Odmienne podejście prezentuje Łotwa, gdzie przepisy dotyczące sektora państwowego i samorządowego nie przewidują automatycznej „trzynastki”. Zamiast tego, pracownik może otrzymać dodatek w wysokości do 75% miesięcznego wynagrodzenia, ale jest on uzależniony od corocznej oceny efektów jego pracy.
Z analizy Biura wynika, że choć idea dodatkowego wynagrodzenia jest powszechna, jej realizacja zależy od lokalnej tradycji prawnej. Podczas gdy w Hiszpanii czy Portugalii dominuje model ustawowy, w krajach takich jak Holandia czy Włochy ciężar regulacji spoczywa na dialogu społecznym i układach zbiorowych, które pozwalają na lepsze dostosowanie gratyfikacji do specyfiki danej instytucji kultury.