Środowiska zajmujące się kulturą tradycyjną i niematerialnym dziedzictwem kulturowym z niepokojem obserwują przebieg prac nad poselskim projektem ustawy o zespołach ludowych. Apelują do Ministry Kultury i Dziedzictwa Narodowego o rozpoczęcie szerokiego dialogu z udziałem depozytariuszy, organizacji społecznych, instytucji kultury, badaczy i ekspertów.
W kwietniu 2026 r. posłowie Polskiego Stronnictwa Ludowego skierowali do Marszałka Sejmu RP Włodzimierza Czarzastego projekt ustawy o zespołach ludowych. Projekt przewiduje, że kapele, zespoły pieśni i tańca oraz grupy regionalne staną się podmiotami posiadającymi osobowość prawną, a także własny rejestr, organy, statuty i dostęp do finansowania z budżetu państwa. Zarejestrowane zespoły mają otrzymywać bony inwestycyjne w wysokości 50 tys. zł, stanowiące jednorazową dotację celową przyznawaną na rozpoczęcie działalności, przeznaczoną na zakup środków trwałych (np. strojów ludowych, instrumentów akustycznych, nagłośnienia) oraz subwencję stabilizacyjną w wysokości 25 tys. zł rocznie, stanowiącą stałe wsparcie finansowe na działalność bieżącą (np. honoraria dla instruktorów, wynajem sal, transport), wypłacaną po złożeniu sprawozdania z działalności.
W sprawie projektu głos zabrało Forum Muzyki Tradycyjnej, która jest federacją organizacji pozarządowych działającą w sferze muzyki tradycyjnej. Forum wspólnie ze Stowarzyszeniem Twórców Ludowych przygotowało list otwarty skierowany do Ministry Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Stefana Krajewskiego. List podpisało też około dwudziestu organizacji zajmujących się kulturą tradycyjną i niematerialnym dziedzictwem kulturowym.
– Z uznaniem przyjmujemy fakt, że w debacie publicznej pojawiła się gotowość przeznaczenia znaczących środków publicznych na wsparcie kultury ludowej i tradycyjnej. Od wielu lat zwracamy uwagę na niedostateczne finansowanie niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz potrzebę stworzenia stabilnych warunków jego ochrony i rozwoju. Jednocześnie z rosnącym niepokojem obserwujemy przebieg prac nad poselskim projektem ustawy o zespołach ludowych – czytamy w liście.
Autorzy wskazują, że mimo uwag krytycznych m.in. organizacji pozarządowych, Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu oraz Rady Działalności Pożytku Publicznego postulaty te potraktowano powierzchownie. Projekt skupia się wyłącznie na zespołach ludowych, pomijając szersze środowisko depozytariuszy żywego dziedzictwa (twórców ludowych, rękodzielników, muzyków, badaczy, instytucje kultury czy społeczności lokalne).
Jak wskazują takie podejście jest niezgodne z duchem Konwencji UNESCO z 2003 roku. Konwencja bowiem nie wskazuje jednej uprzywilejowanej formy organizacyjnej ich działań, jak ma to miejsce w projektowanej ustawie, lecz zachęca państwa do tworzenia warunków sprzyjających rozwojowi całego ekosystemu praktyk, wspólnot i instytucji uczestniczących w przekazywaniu dziedzictwa.
Według autorów listu zaproponowana w projekcie kwota (180 mln zł w pierwszym roku) wielokrotnie przewyższa łączne budżety obecnych, sprawdzonych programów prowadzonych przez Ministerstwo Kultury, Ministerstwo Rolnictwa i powołane instytuty. Zdaniem autorów lepszym rozwiązaniem byłoby zasilenie istniejących mechanizmów.
– Polska nadal nie posiada kompleksowej regulacji ustawowej dotyczącej ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, mimo że od piętnastu lat wdraża postanowienia Konwencji UNESCO z 2003 r. Dlatego apelujemy o rozpoczęcie szerokiego dialogu z udziałem depozytariuszy, organizacji społecznych, instytucji kultury, badaczy i ekspertów nad stworzeniem długofalowej polityki państwa wobec niematerialnego dziedzictwa kulturowego, której elementem będzie przygotowanie kompleksowej ustawy o jego ochronie – czytamy w liście.
Pełna treść listu jest dostępna pod linkiem
ilustracja pochodzi ze strony muzykatradycyjna.pl